MICHAEL MORPURGO
Wat heeft de Engelse auteur Michael Morpurgo (5/10/1943) eigenlijk te maken met de Eerste Wereldoorlog? Is hij een afstammeling van een van die vele Engelsen die hun leven gaven voor ‘poor little Belgium’? Inderdaad! Hij is een nazaat van Emile Leon Cammaerts, een in dichterlijke middens hoog aangeslagen Belgische poëet, die eveneens biograaf was van koning Albert met zijn boek ‘Albert of Belgium, defender of right’(1935). Hij schreef ook ‘Carillon’, een gedicht over het moedige en gemartelde België, waarop de beroemde Engelse componist Edward Elgar muziek zette, en dat in december 1914 in Londen voor het eerst werd uitgevoerd, waarbij de tekst werd gelezen door de beroemde Shakespeare-actrice en tegelijkertijd de echtgenote van Cammaerts, Tita Brand, die ook voor de Engelse vertaling uit het Frans tekende.Uit dit huwelijk sproten enkele kinderen. De oudste was Francis Cammaerts (1916), die zich bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog als gewetensbezwaarde liet registreren. Maar toen zijn broer, die diende bij de RAF, sneuvelde, veranderde hij van mening en werd ingelijfd bij de Special Operations Executive (SOE) in juli 1942. Hij werd naar Frankrijk gezonden en organiseerde daar mede het Geheime Leger. Tegen de tijd dat de landing moest plaatsgrijpen, had hij 10.000 mannen en vrouwen onder zijn bevel. Op 11 augustus 1944 werd hij gearresteerd, samen met zijn voornaamste helper. Maar dankzij een andere Engelse agente werd hij na heel wat moeilijkheden vrijgelaten tegen betaling van twee miljoen francs (en ook met de bedreiging dat de liaison-officier tussen de Franse prefectuur en Gestapo zou worden gedood door het verzet).
En dan is er de dochter Kippe Cammaerts (1918), die later de moeder zou worden van Michael Morpurgo. Haar vader gaf haar de naam Kippe mee, omdat ze geboren werd kort nadat het Belgische leger voor het eerst de Duitsers had verslagen in een gevecht bij de Kippe, een gehucht van Merkem, op 17 april 1918.
Met zo’n voorouders kan het niet anders dat Morpurgo gegrepen is door het virus van de oorlog, maar meer nog door hetgeen die teweeg kan brengen, en dat hij boeken schrijft die een aanklacht tegen die oorlog en zijn gevolgen vormen. Dat deed hij in ‘Oorlogspaard’, waarin een paard herinneringen ophaalt aan de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, nu tot een schitterende film gemaakt. Ook is er ‘Het allermooiste kerstgeschenk’ met de beroemde voetbalmatch Kerstmis 1914 als onderwerp. In ‘Toro!Toro!’ schrijft hij over de Spaanse Burgeroorlog, in ‘Als de zwaluwen uitvliegen’ over de landmijnen in Afrika, en ‘Het verbluffende verhaal van Adolphus Tips’ handelt over de repetities voor de landing in Normandië die aan de Engelse kust een hele volksverhuizing teweegbrachten.
Maar in zijn ‘Soldaat Peaceful’ toont hij zich een ware meester in het genre. Morpurgo liet zich voor de titel inspireren door een naam op een graf aan de Somme. Zijn bedoeling was het falen van de Britse regering aan de kaak te stellen die tot heden ten dage voortgaat, dit inzake de weigering om postuum gratie te verlenen aan die soldaten die werden gefusilleerd wegens lafheid in de Eerste Wereldoorlog, terwijl nu algemeen is aanvaard dat het hier om shellshock (oorlogsneurose) en andere neuroses gaat. Frankrijk en Nieuw-Zeeland heeft hen al pardon verleend. In ‘Paths of Glory’ heeft Stanley Kubrick zich al in 1957 laten inspireren door de roman van Humphrey Cobb, dat eveneens een geval van zogenaamde lafheid tot onderwerp heeft.
De Engelse theaterwereld had al snel begrepen dat ze dit verhaal moesten brengen, zodat de beleidsmakers het zouden zien, want Michael Morpurgo wordt nu eenmaal gezien als “maar een jeugdauteur” en die wordt dus niet gelezen door de beleidsmakers, als die al lezen. Het Britse publiek ging en gaat echter en masse kijken naar de monoloog die Simon Reade ervan maakte. Hij maakte ook het luisterspel dat als Saturday Play op BBC radio 4 werd uitgezonden (4/2/2012).
Maar ook auteur Morpurgo heeft zijn eigen show over de twee broers, waarin Tommo Peaceful terugkijkt op zijn leven gedurende een lange nacht aan het Ieperse front. Met liederen uit WO1 gezongen door Coope, Boyes en Simpson – een Engels a capella trio dat roots muziek brengt - en evocatief voorlezen van Morpurgo wordt 1 uur en 15 minuten van protest gevuld.
Het was haast zeker dat deze monoloog, spelend in Vlaanderen tijdens de Eerste Wereldoorlog, ook de Vlaamse theaters zou halen. Paljas producties, een professioneel reizend theatergezelschap gesticht door Gerd de Ley, kreeg met hoofdrolvertolker Erik Burke een nieuwe ster in huis.
Erik Burke
FOTO: ERIK WILLAME
Het stuk volgens de folder: Soldaat Peaceful wil niet vergeten. Hij werd tijdens de Grote Oorlog gerekruteerd om als veel te jonge soldaat in Vlaanderen te gaan vechten tegen het Duitse leger. Jaren later neemt hij ons mee in een spel van herinnering en tijd over zijn onverwerkte verleden. Hij vertelt ons over zijn gelukkige jeugdjaren op het Britse platteland, de opwindende avonturen met Molly en Dikke John, zijn liefde voor Ma en voor zijn grote broer en voorbeeld, Charlie. Dit alles wordt echter overschaduwd door de vroege dood van zijn vader. Uiteindelijk moeten de warme herinneringen plaatsmaken voor de brutaliteit van de oorlog, die hem genadeloos de loopgraven injaagt en hem confronteert met de even gruwelijke, als onbegrijpelijke oorlogslogica.
Het stuk volgens mij: als je maar eenmaal per jaar naar het theater gaat, ga dan naar ‘Soldaat Peaceful’ een sober maar prachtig stuk in een sobere regie van Ron Cornet en met een krachttoer van acteur Erik Burke. Binnenkort in een zaal bij u in de buurt!
Geen opmerkingen:
Een reactie posten