EEN FILM UIT DE VERGETELHEID HALEN

Volgend jaar op 9 juli 1955 is het zestig jaar geleden dat The Phenix City Story in Chicago, Illinois in première ging;

THE PHENIX CITY STORY (1955)

Allied Artists Pictures

REGIE: Phil Karlson

SCENARIO: Daniel Mainwaring samen met Crane Wilbur.

MET: John McIntire, Richard Kiley, Kathryn Grant, James Edwards 

The Phenix City Story betekende heel wat voor de ex-journalist Daniel Mainwaring (Man-a-ring), zoveel zelfs dat hij afzag van het pseudoniem Geoffrey Homes dat hij voor al zijn boeken en andere films gebruikte.

De film lijkt veel op een gespeelde documentaire. We maken kennis met een stadje in Alabama, waar de penozewereld het voor het zeggen heeft. Prostitutie en caféspellen zijn hun racket en corrupte politielui knijpen de ogen toe, wanneer gangsters gewelddadig caféspellen vervangen door hun eigen spellen. Hun klanten zijn vooral de soldaten van het fort dat aan de overkant van de rivier ligt en die zich geen vragen stellen hoe de meisjes die ze bezoeken in de prostitutie terecht zijn gekomen.

De film start, nog voor de generiek, met de radiojournalist Clete Roberts die een rist mensen interviewt die het hele gebeuren in werkelijkheid hebben meegemaakt, wat wel eens tot een ‘spoiler’ kan leiden. Dan begint de film van Phil Karlson (die enkele jaren daarvoor in Scandal Sheet (1952) naar de roman The Dark Page van Sam Fuller eveneens de maffia op de korrel nam) die het verhaal vertelt van advocaat Albert Patterson die zijn hele leven in de stad woonde en zijn zoon, John, eveneens een advocaat, die net is teruggekeerd uit naoorlogs Duitsland waar hij deelnam aan het proces van Nuremberg. Al snel heeft hij zijn buik vol van wat hij in zijn stad ziet gebeuren. Samen met zijn pa, Albert, besluiten ze dat pa naar de positie van Openbare Aanklager moet dingen om de gangsters de genadeslag toe te brengen. Maar dat is buiten de waard gerekend, want nog voor hij het ambt kan opnemen, wordt hij neergeschoten op straat.

De moord op zijn vader maakt dat John nog meer verbeten en hij aanvaardt de baan als Openbare Aanklager in het zog van zijn vader en gaat achter de gangsters aan. Hij maakt gebruik van Ellie Rhodes, die kaarten deelt in een illegale goktent, om bewijsmateriaal te vergaren tegen Rhett Tanner en zijn lijfwachten John Larch en Clem Wilson. We zien ook hoe de dochter van de zwarte Zeke Ward – die de bende openlijk beschuldigde - wordt vermoord en op de oprijlaan van John Patterson wordt gedeponeerd, als waarschuwing voor John, zijn vrouw en familie.

 

The Phenix City Story is een van de meest politieke Amerikaanse films. Zo is er het ongewone dat de inhoud een weergave is van de hoofdartikels van die dagen. De dialogen en het aanpakken van zaken zoals de relaties tussen de rassen zijn gedurfd – ook nu nog. Veel ‘politieke’ films zijn gevuld met voorzichtige compromissen, gemaakt door calculerende angsthazen die op een schaaltje afwegen hoever ze kunnen gaan om het publiek niet af te stoten, dat doet deze film niet, hij koestert de vrijheid van het woord en zegt wat hem op de maag ligt. De ongeremde aanpak is zelfs in het huidige Hollywood ongezien.

Daarnaast is de film goed gemaakt en een aantal minder bekende acteurs en actrices leveren duidelijk hun topprestatie.

The Phenix City Story gaat ook het rassenprobleem met de zwarten niet uit de weg. De film toont de systematische discriminatie en vooroordelen waar ze tegen aankijken. Er zijn ook sympathieke, waardige zwarte personages, die lichtjaren verwijderd zijn van de stereotypes die meestal de Hollywoodfilms bevolkten. Hier en daar kan een echte filmfan zelfs de eerste verschijnselen van de Civil Rights movement in de dialogen ontdekken. De film is daarbij uitgesproken pro-zwart en pro-gelijkheid.

Mede-scenarist Crane Wilbur was ook al niet bang om tegen zere schenen te schoppen. Crane, schrijver, acteur en regisseur, had al diverse stille films op zijn actief in de regiestoel, maar met Tomorrow’s Children (1934) die de tagline "The Most Daring, Sensational Drama Ever Filmed!" meekreeg ging hij blijkbaar te ver voor vele ‘goedmenende’ burgers. Hierin klaagt hij de ‘leer’ aan van de rasveredeling, de zogenaamde eugenetica. Hij doet dit aan de hand van een echtpaar dat door de welzijnszorg verplicht wordt zich te laten steriliseren. Tomorrow’s Children toont aan dat veel mensen tegen hun wil werden gesteriliseerd zonder dat het gerecht er ook maar aan te pas kwam. De film werd verboden in de staat New York op grond dat hij immoreel was, dat hij kon leiden naar corrumperende daden en dat het aanzetten was tot misdaad. Natuurlijk ging Crane in beroep maar het verbod werd niet opgeheven en in verbreking werd in het vonnis vermeld dat het hier om verspreiding ging van informatie over geboortebeperking, die toentertijd illegaal was. De uitspraak van Daniel Mainwaring: “Seems like everything people oughta know they just don't want to hear.  I guess that's the big trouble with the world.” helemaal van toepassing is op deze film.