Zo
net voor de viering van Vrouwendag morgen, moeten we het eens hebben over
kwenen. Een kween is een oude vrouw, het kan ook een ongetrouwde vrouw zijn of
een oude vrijster, soms een snol dan weer een koppelaarster, voor een ander is
het een morrende, lastige vrouw, soms een kwezel.
Karel Jonckheere schreef ergens: "als hij zich het koningskind waant, dat de andere oever niet bereiken kan en geobsedeerd wordt door een of andere oude kweene die zijn licht wil uitblazen".
Nu zou je denken dat het woord kween volledig uit onze
taal verdwenen is, mis poes, een onvruchtbare koe kreeg kween als bijnaam.
En
hiermee zijn we dan bij kwenenzondag. Kwenenzondag valt op de derde zondag van
de vasten. Dus is het een wisselende dag, wat niet afdoet aan het feit dat men op
die dag de winter verbrandt, de winter kreeg hierbij de gedaante van een oud
wijf, of oude kween. Omdat het een christelijke feestdag is komt de oude vrouw
gelukkig enkel in de vorm van een pop voor.
Jonckheere haalde natuurlijk zijn mosterd uit de ballade van de twee koningskinderen, die in verschillende varianten bestaat.
BeantwoordenVerwijderenHet fragment hier onder (alleen de eerste twee strofen) is de versie van Jan-Frans Willems.
Het woord “kween” of “kwene / quene” bestaat ook in het Engels nog altijd: “queen”…
Vele groeten, Luc
1
Het waren twee conincskinderen,
Sy hadden malcander soo lief;
Sy conden byeen niet comen,
Het water was veel te diep.
Wat deed sy? Sy stac op drie keersen,
Als savonds het dagelicht sonc.
‘Och liefste comt, swemter over!’
Dat deed sconincs sone, was jonc.
2
Dit sach daer een oude quene(1)
Een al soo vilijnich vel:
Sy ghinker dat licht uytblasen.
Doen smoorde die jonghe held.
‘Och moeder, mijn liefste moeder,
Mijn hoofdjen doet mijnder soo wee!
Mocht icker een wijle gaen wandelen;
Gaen wandelen al langs de see!’
(1)
Quene. In de Deensche vertaling eene Oude Terne (kwade deerne); doch in 't Zweedsch en tooveresse:
"Dad var den leda trollkäringen."
In 't hoogduitsch heet het "eine falsche Nonne".
Queen. Zelfde woord als Gwen. Gyne, het Grieks voor vrouw (gynaecologie, misogynie). Wortel in het het Sanskriet.
BeantwoordenVerwijderen"Omdat het een christelijke feestdag is komt de oude vrouw gelukkig enkel in de vorm van een pop voor"...
BeantwoordenVerwijderenHahaha! Een goede verstaander heeft maar een half woord nodig...